مواد معدنی
همه ما تاکنون درباره ویتامین ها و نقش اساسی آنها در بدن بسیار شنیده ایم ؛ اما آیا به اندازه کافی درخصوص مواد معدنی نیز آگاهی داریم؟
مواد معدنی با ساختاری ساده ، در بسیاری از فعالیت های متابولیک نقش دارند. اکثر آنها حاوی آنزیم هایی هستند که فعالیت های شیمیایی بدن ما را
تسریع می کنند و موجب تنظیم و کنترل در بافتها، ماهیچه ها و دستگاه های بدن انسان ها و حیوانات می شوند.
اهمیت مواد معدنی در طول سالیان اخیر بیشتر مشخص شده است. مساله مورد توجه در سالهای اخیر این بوده است که غذاهایی مانند میوه ها، سبزیجات و غلاتی که ما امروزه مصرف می کنیم ، با وجود این که طبیعی هستند و در خاک رشد می کنند، اما به اندازه کافی محتوی مواد معدنی مورد نیاز ما نیستند.
مواد معدنی را می توان به 2 گروه کلی تقسیم کرد:
1- مواد معدنی اصلی شامل: کلسیم ، فسفر، کلر، منیزیم ، پتاسیم ، سدیم و سولفور.
2- مواد معدنی اثرگذار از جمله: ید، آهن ، روی ، سلنیم ، فلوراید، مس ، منگنز و... که مقدار کمی از آنها برای سلامت موجودان زنده بسیار موثر است.
استخوان ها، دندان ها، ناخنها، پوست و مو برای ساخته شدن نیاز به مواد معدنی دارند. در ضمن این گونه مواد با تاثیر بر عملکرد بدن ، سیستم های بدن را کنترل کرده و انرژی تولید می کنند.
در بدن ما 60 ماده معدنی گوناگون مورد نیاز است تا فعالیت ها طبیعی و متعادل باشد، سنتز DNA انجام شود، آنزیم ها موثر واقع شوند و سلولهای پیر و مرده با سلولهای جوان جایگزین شوند.
جالب است بدانید کمبود یکی از انواع مواد معدنی به تنهایی مشکل ساز نیست و در بسیاری از موارد ماده معدنی دیگری می تواند کمبود آن را برطرف کند.
شاید با خود بگویید که در جهان امروز و این دنیای ماشینی با انبوهی از مشکلات ، دیگر وقتی برای مصرف مناسب و به اندازه مواد معدنی باقی نمی ماند.
اتفاقا استفاده مناسب از این گونه مواد، کمک زیادی به ما می کند؛ زیرا ما به بدن خود برای پرداختن به فعالیت های گوناگون روزمره نیاز داریم و باید با جذب کافی آنها از بروز مشکلات و بیماری برای خود و خانواده جلوگیری کنیم.
با کمبود مواد معدنی ، برنامه ریزی سلولی در بدن به هم خورده و موجب انباشت سلولها در ناحیه ای خاص و تولید غده یا سرطان می شود.
بیماری های دیگری نظیر بیماری قلبی ، فشار خون بالا، آب مروارید، نابینایی تدریجی ، نقایص زمان تولد، کودکان بیش فعال ، ناتوانی در یادگیری ، چاقی ، آرتریت و پوکی استخوان در افرادی که به اندازه کافی مواد معدنی مصرف می کنند وجود ندارد.
جالب است بدانید نقش مواد معدنی در سلامتی و خوش اندام بودن از نقش کالری ها مهمتر است. ویتامین ها و مواد معدنی تعیین کننده جذب مواد نشاسته ای ، پروتئینی یا هیدرات های کربن هستند و اگر بدن ما با کمبود مواد معدنی روبه رو شود، صرف نظر از این که این کمبود تا چه حدی کم و میکروسکوپی است ، با درد، بیماری و کوتاهی عمر روبه رو می شویم.
نکته حائز اهمیت دیگر این است که ما باید از منابع تغذیه ای استفاده کنیم که از نظر کیفیت دارا بودن مواد معدنی ، بسیار خوب باشد؛ یعنی به گونه ای باشد که مواد معدنی موجود در آن براحتی و سرعت جذب بدن شوند.
در حال حاضر که منابع طبیعی و در دسترس مواد معدنی به اندازه کافی دارای این ویژگی نیستند، توصیه می شود که علاوه بر مصرف زیاد میوه و سبزیجات ، در پخت این گونه مواد نیز دقت کرده و ترجیحا آنها را به صورت خام یا پخته و طبیعی مصرف کنیم.
در ضمن مکملهای مواد معدنی نیز منابع خوبی برای تامین این گونه مواد هستند. سعی کنید از کلسیم که در ساختار استخوان و دندان نقش اساسی دارد، سدیم و پتاسیم که در تعادل مایعات بدن موثر هستند و آهن که حمل کننده اکسیژن در خون و تشکیل دهنده هموگلوبین است نیز بیشتر استفاده کنید.
پتاسیم
پتاسیم یکی از مهمترین الکترولیت های موجود در بدن است که باعث بهبود عملکرد کلیه ها، غدد فوق کلیوی، قلب، سلول های عصبی و عضلانی و نیز باعث حفظ تعادل آبی و اسیدی بدن می شود.
علائم کمبود آن در بدن شامل موارد زیر است:
خستگی، خواب آلودگی، ضعف عضلانی، یبوست، نامنظمی ضربان قلب و تأخیر در تخلیه معدی. بهترین منابع غذایی پتاسیم؛ آرد سویا، لوبیا سفید، عدس، موز و اسفناج می باشد. ولی در بیشتر موادغذایی وجود دارد. رژیم غذایی غنی از کلسیم، پتاسیم و منیزیم و نیز محدود در سدیم باعث کاهش فشار خون بالا در افراد دچار فشار خون بالا می شود.
طبق گزارش یک پزشک آمریکایی، یکی از بهترین دوندگان زن( دوی مسافت های طولانی) به او مراجعه می کند و دلیل افت کارآیی خود را در ورزش از او می پرسد. آزمایش خون در مورد او انجام می شود. آزمایش خون نشان داد که تمامی فاکتورهای خونی طبیعی بودند، به غیر از پتاسیم موجود در خون که مقدار آن کم بود. بیشترین علت کمبود پتاسیم، تهوع می باشد ولی زن ورزشکار ادعا می کرد دچار تهوع نشده است.
سپس از او خواسته شد ادرار خود را برای مدت یک روز جمع آوری کند. آزمایش ادرار نشان داد میزان پتاسیم موجود در ادرار او سه برابر حالت طبیعی بود که ثابت می کرد این فرد دچار پرخوری عصبی است و برای کنترل وزن خود، با فرو بردن انگشت دست در گلویش عمداً می خواسته دچار تهوع شود تا غذاهای خورده شده را بالا آورده و وزنش افزایش نیابد.
بعد از اینکه زن ورزشکار قانع شد و گفت که این عمل را انجام می داده است، دست از این کار برداشت و بعد از آن در چندین مسابقه ی دو برنده شد. کلیه ها و غدد عرق، هنگامیکه بدن دچار افت پتاسیم می شود، از اتلاف آن جلوگیری کرده و مقدار آن را در حد طبیعی نگه می دارند. به همین دلیل، کمبود پتاسیم به ندرت در ورزشکاران رخ می دهد.
نیاز بدن به پتاسیم حتی با ورزش کردن طولانی در هوای گرم، با خوردن یک رژیم معمولی برآورده می شود، چون این عنصر در تمامی موادغذایی به جز شکر تصفیه شده وجود دارد. مصرف داروهایی مثل دیورتیک ها و کورتیکواستروئیدها می توانند باعث کمبود پتاسیم در بدن شوند. همچنین اسهال و تهوع مکرر باعث کمبود آن می شود. در اسهال، پتاسیم بدن از طریق مدفوع و در تهوع از طریق ادرار دفع می شود. هم در ورزشکاران و هم در افراد عادی، تهوع و استفراغ بیشترین علت کاهش پتاسیم خون و افزایش آن در ادرار می باشد.
منگـنز
منگنز فلزی است که به طور گسترده ای در بافت های بدن گیاهان و حیوانات وجود دارد. این فلز یک مادة معدنی کمیاب نامیده میشود زیرا به مقدار بسیار کم در بدن انسان یافت میشود.
بدن ما تقریباً حدود 20 میلی گرم منگنز، به طور عمده در استخوان ها، ذخیره دارد. منگنز در تشکیل بافت همبند چربی و کلسترول، استخوان،عوامل انعقاد خون و پروتئین نقش دارد. این ماده همچنین برای عملکرد طبیعی مغز ضروری است.
منگنز جزئی از ترکیب منگنز سوپر اکسید دیسموآت (MnSaD) است. این ترکیب یک ضد اکسیدان است که بدن را از مواد سمی حفظ می کند. به دست آوردن مقدار کافی منگنز از رژیم غذایی، کار ساده ای است.
موارد استفاده
بیماریهای زیر به وسیله مصرف منگنز بهبود می یابد.
دیابت: افراد مبتلا به دیابت در مقایسه با اشخاص سالم به طور قابل ملاحظه ای منگنز کمتری دارند. منگنز سطح قند خون را در افراد دیابتی کاهش می دهد.
روماتیسم مفصلی: افراد مبتلا به روماتیسم مفصلی (التهاب مفاصل) سطح پایینی از MnSaD دارند (این ماده از آسیب مفاصل در حین التهاب جلوگیری می کند) مکمل های منگنز فعالیت MnSaD را افزایش می دهند.
صرع: یک مطالعه مهم در اوایل سال 1960 نشان داده است موش هایی که دچار کمبود منگنز بوده اند بیشتر مستعد ابتلا به تشنج هستند و نوار مغزی آنها (EEG) حاوی فعالیتهای تشنجی است.
اسکیزوفرنی: افراد اسکیزوفرن به مکمل های منگنز به خوبی پاسخ می دهند.
پوکی استخوان: از دست رفتن تودة استخوانی بعد از یائسگی به سرعت شروع می شود و می تواند منجر به پوکی استخوان (نازک و شکننده شدن) گردد. منگنز و دیگر عناصر کمیاب استحکام استخوان را در زنان بعد از یائسگی افزایش می دهند.
بیمایهای دیگر: منگنز همچنین در دمان تصلب شرایین (سخت شدن دیوارة عروق)، کلسترول بالای خون، سرگیجه و کاهش شنوایی مؤثر و مفید است.
منابع غذایی
آجیل (مخصوصاً گرد و بادام) ، سبوس گندم و همة غلات، حبوبات تغییر نیافته،برگ سبزیجات، کبد، کلیه، بادام زمینی، لوبیا (از خانوادة نیامداران)، میوه های خشک، غلات به عمل آمده (تغییر یافته)، گوشت و محصولات خشک دارای میزان خیلی کمی از منگنز هستند. غذاهای تغییر شکل نیافته نظیر نان غلات و حبوبات دارای میزان زیادی منگنز هستند.
اشکال دیگر
منگنز به اشکال مختلفی در دسترس است: نمک (سولفات و گلوکونات) کلوئید، آسپارات، پیکولینات، فومارات، سوکسینات و آمینواسید کلات). این ماده به صورت قرص یا کپسول معمولاً به همراه سایر ویتامین ها و موادمعدنی قابل دسترسی است.
نحوة مصرف
در مورد منگنز مقدار مجاز توصیه شده در رژیم غذایی (RDA) وجود ندارد. رژیم توصیه شده براساس جذب از طریق رژیم تیپیک است و مقداری است که از بروز نشانه های کمبود منگنز جلوگیری کند.
متوسط جذب منگنز 2 تا 9 میلی گرم در روز است. در بعضی موارد افراد به میزان بیشتری (10 میلی گرم در روز) منگنز نیاز دارند.
میزان کافی و مطمئن مصرف روزانة منگنز 2 تا 5 میلی گرم برای بزرگسالان. 1 تا 3 میلی گرم برای بچه ها و نوجوانان و 0.3 تا 1 میلی گرم برای شیرخواران است.
موارد احتیاط
جذب بیش از حد منگنز می تواند منجر به تولید اثرات سمی شود. شما نباید به طور مرتب، بیش از حد مطمئن و کافی (که در بالا توضیح داده شد) مصرف منگنز داشته باشید.
تداخل های احتمالی
کلسیم، مس، آهن، منیزیوم و روی بر سر جذب در رودة کوچک با منگنز رقابت می کنند. جذب بیش از حد هر کدام از اینها می تواند باعث کاهش جذب بقیه شود. مصرف بیش از حد منگنز می تواند باعث کم خونی فقر آهن شود.
منیزیم
منیزیم معدنی برای قلب، عضله و کلیه مهم و مفید است. این ماده قسمتی از دندان و استخوان شما را می سازد. مهمتر از همه، این ماده آنزیم ها را فعال می کند، به شما انرژی می دهد و به کارکردن بهتر بدن کمک می کند.
این ماده همچنین استرس، افسردگی و بیخوابی را کاهش می دهد. ویتامین "ب-6" به جذب منیزیوم مورد نیاز کمک می کند و با منیزیوم در بسیاری از کارها همکاری می کند.
منیزیم در بسیاری از غذاها قابل دسترس است. اگرچه بسیاری از مردم در ایالات متحده منیزیم کافی از رژیم غذایی شان دریافت نمی کنند. قرص های مغذی تنها می تواند به شما مقدار منیزیم دریافتی را نشان دهد.
دانشمندان روشهای مختلفی برای مشخص کردن میزان منیزیم غذاهای متفاوت پیدا کرده اند. علاوه بر این بسیاری از غذاها به طور کامل تجزیه نشده اند. بیماریهای طبی مشخصی تعادل منیزیم بدن را بهم می زند. برای مثال همراه با استفراغ یا اسهال می تواند منجر به کمبود منیزیم به طور موقتی شود.
بیماریهای معده و روده، دیابت. التهاب پانکراس، عملکرد بد کلیه و داروهای دیورتیک (ادرار آور) می تواند باعث کمبود طولانی مدت منیزیم شود. اگر مبتلا به یکی از بیماریهای ذکر شده هستید برای منیزیم مورد نیاز مصرفی تان، با پزشک معالج مشورت کنید.
موارد استفاده
- مصرف کافی منیزیم می تواند در موارد زیر به شما کمک کند
- جلوگیری از سخت شدن شریان ها (تصلب شرایی)
- جلوگیری از حمله و سکته قلبی
- کاهش فشار خون
- کاهش سطح کلسترول و تری کلیسرید خون
- تصحیح بی نظمی های ضربان قلب
- توقف حملة حاد آسم
- کاهش میزان نیاز به انسولین در صورت دیابتی بودن
- جلوگیری از تشکیل سنگ کلیه
- درمان بیماری کرون
- درمان سر و صدای ناشی از کاهش شنوایی
- بهبود بینایی در صورت داشتن گلوکوما
- کاهش گرفتگی عضله، تحریک پذیری، خستگی، افسردگی و احتباس مایع مرتبط باقاعدگی
- جلوگیری از عوارض جدی حاملگی نظیر پره اکلامپسی و اکلامپسی
- نگهداری و تجدید سطح انرژی طبیعی بدن
- بهبود وضعیت خواب
- کاهش اضطراب و افسردگی
- کاهش عوارض و اثرات استرس
منابع غذایی
غنی ترین منبع منیزیم شامل (TOFU)، آجیل (بادام، پسته، گردوی سیاه، ...) تخم کدو، بادام زمینی، برگ سبر سبزیجات، غلات، گندم، آرد سویا و ملاس .... منابع خوب دیگر برای منیزیم آرد گندم، آرد جو، چغندر سبز، اسفناج، خرده گندم، حبوبات، جودوسر، موز، سیب زمینی (با پوست)، پسته.
همچنین می توانید منیزیم را از بسیاری گیاهان گونه های علف ها و جلبک ها به دست آوری. برای مثال: جلبک آگار، گشنیز، شوید، دانه غلات، شاه پسند، خردل خشک، ریحان، پودر کاکائو، تخم رازیانه، مرزه، تخم زیره، تخم ترخون، تخم مرزنجوش و تخم خشخاش.
اشکال دیگر
منیزیم به اشکال مختلف در دسترس است. بهترین فرم آن به صورت "قابل حل" عرضه میشود، که بدن راحتتر منیزیم این ترکیب را جذب می کند.
این ترکیبات قابل حل به صورت کپسول ژلاتینی است. مکمل های توصیه شده منیزیم شامل سیترات منیزیم، گلوکونات منیزیم و لاکتات منیزیم است.
دیگر منابع هم خانوادة منیزیم شامل شیر منیزیم (هیدروکید منیزیم) که اغلب به عنوان یک ملین یا آنتی اسید استفاده میشود، نمکهای "ایپوم" (سولفات منیزیم) که به عنوان یک ملین یا تقویت کننده استفاده می شود و یا به وان حمام اضافه میشود. بعضی از اشکال منیزیم از طریق پوست قابل جذب است.
نحوة مصرف
شما باید مقدار کمی از منیزیم را در روز با یک لیوان پر از آب مصرف کنید (تا باعث اسهال نشود) مقادیر توصیه شده روزانه به شرح زیر است:
- مردان بزرگسال بین 19 تا 34 سالگی: 400 میلی گرم بعد از 30 سالگی: 420 میلی گرم
- زنان بزرگسال بین 19 تا 34 سال: 310 میلی گرم بالاتر از 30 سال 320 میلی گرم
- پسران در سن 14 تا 18 سال: 410 میلی گرم
- دختران در سن 14 تا 18 سال: 360 میلی گرم
- بچه ها در سن 9 تا 13 سال: 240 میل گرم، بچه ها در سن 4 تا 8 سال 130 میلی گرم و بچه های سن 1 تا 3 سال: 80 میلی گرم.
موارد احتیاط
اگر بیماری شدید کلیوی یا قلبی دارید بدون مشورت پزشک از مکمل های منیزیم استفاده نکنید.
مصرف بیش از حد شیر منیزیم (به عنوان مسهل یا آنتی اسید) یا نمکهای ایپسوم (به عنوان مسهل یا تقویت کننده) باعث می شود که شما مقادیر زیادی منیزیم هضم کنید، مخصوصاً اگر مشکل کلیوی داشته باشید. مصرف زیاد منیزیم باعث ایجاد مشکلات جدی برای سلامتی و حتی مرگ می شود.
تداخل های احتمالی
بعضی از غذاها، نوشیدنی ها و داروها، باعث از دست دادن منیزیم توسط بدن میشود. سدیم (نمک)، کافئین، الکل، فیبر، ریبوفلاوین به میزان زیاد، انسولین دیورتیک ها (ادرارآور) و دیجیتال ها میباشد.
بعضی از غذاها، نوشیدنی ها و داروها، بدن را برای مصرف منیزیم مورد نیاز با مشکل و سختی روبرو می کند. اینها شامل کلسیم، آهن، منگنز، فسفر. روی و چربی است.
فسفر
فسفر از نظر فراوانی در بدن ، پس از کلسیم است . این عنصر که در گروه ماکرو میزال ( املاح فراوان دربدن ) قرار دارد 1 درصد وزن بدن را تشکیل می دهد یعنی اگر شما یک مرد 70 کیلوگرمی هستید ، در بدنتان 700 گرم
فسفر وجود دارد. فسفر در بیشتر غذاها موجود است ، پس نگران دریافت آن نباشید. ولی بهتر است زنان و افراد مسن اطلاعات بیشتری راجع به آن داشته باشند چون فسفر همراه کلسیم استحکام بخش استخوانهاست.
فسفر در بدن چه نقشی بر عهده دارد؟
از کل فسفر موجود در بدن 80 درصد آن در استخوانها موجود است و 20 درصد آن در دیگر قسمتهای بدن وجود دارد. عملکرد فسفر در استخوان معلوم است ، با کلسیم کریستالهایی را تشکیل می دهند که در اسکلت پروتئینی استخوان نشسته و موجب استحکام استخوان می گردد.
در بقیه بخش های بدن فسفر به عنوان یک عنصر مهم ، نقش های زیادی را برعهده دارد. فسفر در ساختمان کلیه کروموزومهای بدن ما موجود است. در غشا همه سلولهای بدن ما وجود دارد.
فعال شدن بسیاری از آنزیمها با اتصال یک مولکول فسفر صورت می گیرد و در خون به حفظ PH ثابت کمک می کند ، و به این ترتیب نمی گذارد خون بدن ما قلیایی یا اسیدی شود.
و بالاخره هر چه ماده انرژی زا در بدن ما وجود دارد مثل ATP و CP همه با اتصال مولکول فسفر انرژی را در خود ذخیره می کنند.
پس می بینید اگر فسفر وجود نداشته باشد حیات امکان پذیر نیست. به همین دلیل است که خداوند عنصر فسفر را به وفور در مواد غذایی قرار داده است.
مواد غذایی غنی از فسفر: فسفر بیشتر در منابع حیوانی موجود است . گوشتهای گاو و گوسفند ، ماکیان و ماهی که غنی از پروتئین هستند دارای فسفر زیادی می باشند . یعنی در حقیقت هر جا پروتئین هست ، فسفر زیادی یافت می شود. لبنیات، حبوبات مثل عدس ، دانه هایی مثل بادام و تخم مرغ نیز محتوی فسفرهستند.
هضم و جذب فسفر
هضم و جذب فسفر در دستگاه گوارش به کمک آنزیمهای گوارشی صورت گرفته و در ابتدای روده جذب می شود ، این ماده سریعتر از کلسیم وارد خون شده و ذخائر بدن را تکمیل می کند .
میزان متوسط فسفر در خون 3 تا 4 میلی گرم در 100 میلی لیتر است. ویتامین D به جذب فسفر همانند کلسیم کمک می کند. لازم به ذکر است که مصرف بیش از اندازه فسفر موجب کاهش جذب کلسیم می شود . زیرا این دو عنصر در ورود به سلولهای روده رقابت می کنند. میزان فسفر در خون ، توسط هورمونی به نام پاراتورمون کنترل می شود.
این هورمون از غده پاراتیروئید موجود در گردن ترشح شده و در صورتی که فسفر موجود در بدن کمتر از حد استاندارد باشد دستور به کاهش دفع و افزایش جذب فسفر می دهد. دفع فسفراز طریق ادرار است. اگر فسفر ِ دریافتی بیش از حد نیاز باشد اضافی آن از ادرار دفع می شود. مقدار نیاز بدن به فسفر روزانه 700 تا 1200 میلی گرم در روز است.
کمبود فسفر
در انسان نادر است ولیکن در اثر مصرف بعضی داروها جذب فسفر کاهش می یابد مثل آنتی اسیدهایی که برای معده درد تجویز می شود ، ( مثل ئیدروکسید آلومینیوم ) و در طولانی مدت موجب کمبود فسفر می گردند ، البته در افرادی که مبتلا به هیپرپاراتیروئیدیسم ( بزرگ شدن غده پاراتیروئید) هستند و در کودکان نارس احتمال کمبود فسفر وجود دارد.
علائم کمبود فسفر از اختلال در عمل ATP انرژی زا شروع می شود. در اثر کمبود فسفر ، اختلال عصبی، اسکلتی ، خونی و کلیوی به وجود خواهد آمد.
سالمندان و بانوان یائسه متوجه باشید که شما نیاز بیشتری به فسفر دارید تا مبتلا به پوکی استخوان نشوید.
موارد احتیاط
مصرف روزانه بیش از 1 گرم فسفر می تواند باعث مسمومیت شود. مصرف زیاد فسفر می تواند منجر به اسهال و کلسیفیکاسیون (سخت شدن) اعضا و بافت نرم شده و توانایی جذب آهن، کلسیم، منیزیوم و روی را توسط بدن کاهش دهد.
اگر شما ورزشکار هستید و از مکمل های حاوی فسفات استفاده می کنید، باید دقت کنید که از این مکمل ها فقط باید به صورت گاه گاهی استفاده کنید.
متخصصین تغذیه یک میزان مساوی از کلسیم و فسفر را در رژیم غذایی توصیه می کنند، اما رژیم غذایی تیپیک آمریکایی حاوی کلسیم کم و فسفر زیاد (میزان فسفر 2 تا 4 برابر کلسیم) است. علت این امر بسیار ساده است.
گوشت قرمز و مرغ و بوقلمون حاوی فسفر به میزان 10 تا 20 برابر میزان کلسیم آن است، و آشامیدنی های حاوی کربنات مانند "کولا" حدود 500 میلی گرم فسفر در هر بار مصرف دارد.
وقتی در سیستم شما فسفر بیشتر از کلسیم باشد، بدن کلسیم ذخیره شده داخل استخوانها را برداشت می کند تا عملکر طبیعی بدن انجام شود. این امر منجر به کاهش تودة استخوانی و در نتیجه شکنندگی استخوان و یا مشکلات لثه و دندانها میشود. پایین بودن نسبت کلسیم به فسفر همچنین باعث افزایش خطر فشار خون بالا و سرطان کولورکتال میشود.
یک تعادل مناسب بین کلسیم و فسفر رژیم غذایی می تواند باعث کاهش استرس، کاهش خطر پوکی استخوان و بهبود علایم آرتروز و دیگر مشکلاتی شود که مرتبط با توانایی بدن در استفاده از کلسیم است.
تداخل های احتمالی
موارد زیر می تواند به کمبود فسفر کمک کند:
• آلبومین شامل آنتاسید
• آهن
• منیزیوم
• ناکافی بودن ویتامین «دی»
کلسیم در استخوانها وجود دارد و کمبود آن موجب پوکی استخوان میشود و به میزان فراوان در شیر وجود دارد. پس چرا زنان میانسال و مسن با وجود اطلاع از این مسأله مبتلا به پوکی استخوان میشوند؟ این حقیقت نشان میدهد که باید بیشتر در مورد کلسیم بدانیم و منابع دیگر آن را بهتر بشناسیم. کلسیم ، فراوانترین مینرال موجود در بدن است. بدن ما تقریباً 1 کیلوگرم کلسیم دارد. البته در افراد مختلف با استخوان بندی متفاوت ، مسلما این میزان فرق میکند.
بیشتر کلسیم در استخوانها و دندانها نشسته است و تنها 1% آن در بقیه بدن وجود دارد که همین 1 درصد اعمال زیادی انجام میدهد، مثلاً انقباض همه ماهیچههای ما بسته به وجود کلسیم است. با بالا رفتن سن توده استخوانی به تدریج مواد معدنیاش را از دست میدهد و به دنبال آن عوارض از قبیل شکستگی انتهای استخوان ران ، روی هم جمع شدن ستون فقرات و ... روی میدهد. حالا این سوال پیش میآید که آیا میتوان با تغذیه صحیح از این پدیده طبیعی جلوگیری کرد؟
این تصور نزد عامه مردم وجود دارد که با مصرف فرآوردههای لبنی میتوان ذخیره کلسیم استخوان را افزایش داد. از 1000 تا 1200 گرم گلسیم (Ca) بدن ، 99% آن در استخوان بندی اسکلت و دندانها به شکل بلورهای فسفات کلسیم هیدروکسیل (هیدروکسی آپاتیت) متبلور است، از طرف دیگر وجود کلسیم برای انجام تعدادی از اعمال حیاتی بدن ضروری است. در بافتهای نرم ، عمل انقباض ماهیچهای ، هدایت جریان عصبی ، لخته شدن خون ، فعال کردن تعداد زیادی از آنزیمها در کنترل تحریک پذیر عصب ماهیچه و از همه مهتر معدنی کردن استخوانها ، وجود حداقل 10 گرم کلسیم لازم است.
جذب و انتقال کلسیم
جذب کلسیم در خون به صورت یون کلسیم و از دیواره روده صورت میگیرد. عاملی که موجب افزایش جذب کلسیم میشود ویتامین D است، به همین دلیل قرصهای مکمل کلسیم را با ویتامین D تهیه میکنند. لذا اگر منابعی را که دارای این 2 عنصر است مصرف کنید که کلسیم موجود در آنها بهتر جذب میشود. در صورتی که در غذا ، مادهای به نام اگزالات باشد، جذب کلسیم آن کاهش مییابد و به همین دلیل است که کلسیم اسفناج و چغندر ، به خوبی کلسیم شیر جذب نمیشود.
اسید فیتی موجود در سبوس گندم نیز جذب Ca را کاهش میدهد ولی این مسئاله زمانی اثر گذار است که مصرف آن خیلی زیاد باشد مثل گیاهخواران مطلق. دریافت کلسیم کافی ، اثرات مثبتی در کاهش فشار خون افراد مبتلا به فشار خون دارد، تنظیم میزان کلسیم بدن ، بر عهده هورمونهایی است که از غده تیروئید ترشح میشوند.
عملکرد کلسیم در بدن
• ضربان قلب را تنظیم میکند.
• بیخوابی را کاهش میدهد.
• در متابولیسم آهن بدن مؤثر است.
• در تنظیم کار سیستم اعصاب بدن بخصوص در انتقال تحریکات نقش اساسی دارد.
• کلسیم عامل استحکام استخوانهاست. کلسیم کافی باید در غذای نوجوانان قبل از بلوغ وجود اشته باشد تا استخوانها تراکم مناسبی بیابند و در سالمندی به پوکی استخوان مبتلا نشوند.
• برای عملکرد عضلات ضروری است و تا کلسیم وجود نداشته باشد حرکت امکان پذیر نمیباشد.
• انتقال پیامهای عصبی با واسطه یون کلسیم صورت میگیرد.
• کلسیم در یکی از مراحل انعقاد خون دخیل است.
عوارض ناشی از کمبود کلسم بدن
عوارض کمبود کلسیم در کودکان راشیتیسم ، در میانسالان استئو مالاسی ، و در بزرگسالان استئوپروز است.
این بیماریها در اثر کمبود ویتامین D نیز بروز میکند، پس اگر میخواهید استخوانهای محکمی داشته باشید، بهتر است مراقب مصرف ویتامین D هم باشید. کمبود شدید کلسیم، انقباض شدید عضلات به حالت کزاز را به دنبال دارد که ابتدا به صورت گرفتگی عضلات دیده میشود. البته این حالت کمتر رخ میدهد و آنچه بیشتر از کمبود کلسیم دیده میشود پوک شدن استخوانها در سنین بالاست که برای جلوگیری از آن باید از نوجوانی به فکرش باشیم.
کلسیم از راه پوست هم به هدر میرود فعالیت زیاد در حرارت بالا و تعرق زیاد، دفع پوستی کلسیم را افزایش میدهد. چرا که در اثر بالا رفتن سن ، درد استخوان ، راحت شکسته شدن و دیر جوش خوردن استخوانها گریبانگیرمان میشود. میزان مورد نیاز کلسیم روزانه 800 تا 1200 میلیگرم است. هنگامی که کلسیم دریافتی از مواد غذایی کافی نباشد سیستم تعادلی بدن در جهت نگاه داشتن میزان کلسیم پلاسمای خون عمل کرده ولی از ذخیره مواد معدنی استخوان کم میشود. این اعمال با تنظیم هورمون مترشحه از غده پاراتیروئید "کلسیتونین" که مشتقی از ویتامین D میباشد، صورت میگیرد (هورمون پاراتیروئید مشتق از ویتامین D). نزد کودکان و نوجوانان و تازه بالغین ، تراز تبادل کلسیم مثبت بوده و در جهت افزایش توده استخوانی است ولی نزد بزرگسالان و سالمندان تحلیل مواد کانی استخوان بتدریج فزون یافته و تراز کلسیم بطور اجتناب ناپذیری منفی میگردد.
از دست دادن مواد تشکیل دهنده استخوان با بالا رفتن سن ، امری معمول و فیزیولوژیک است. این وضع از سن 25 تا 30 سالگی شروع شده و میزان آن حدود 1% تا 5% در سال است البته نزد زنان ممکن است در سالهای بعد از یائسگی به 3 تا 4% هم برسد. اگر کاهش کلسیم از حدی فراتر رود، پوکی استخوان حاصل میشود. پوکی استخوان سبب دشواریهای فراوانی بویژه نزد افراد مسن شده و آنها را در معرض انواع شکستگیهای استخوانی قرار می دهد.
جلوگیری از ابتلاء به استئوپروز
• دریافت کلسیم، و ویتامین D باید در حد استاندارد باشد.
• نباید سیگار بکشیم.
• نباید قهوه و چای بیش از حد مصرف کنیم.
